تدابیر سنتی و عامیانه زایمان‏

تدابیر سنتی و عامیانه برای تسهیل فرایند زایمان‏

دکتر پولاک در کتاب خود درباره روند زایمان چنین می نویسد: به محض اینکه اولین دردها ظاهر شود ماما مى‏آورند و ماما فورا چند لیوان جوشانده ملایم و ملین گرم‏گرم به او مى‏خوراند. به هنگام شروع درد شدید وى باید رختخواب را ترک کند و به حال چندک به روى سه آجرى که آن‏ها را موازى به روى هم چیده‏اند بنشیند طورى که بتواند با دست‏ها به کسانى که او را احاطه کرده‏اند بچسبد. وى در این حالت چندان استقامت و درنگ مى‏کند که بچه بیاید و به ندرت به کمک ماما احتیاج پیدا مى‏کند. پس از وضع حمل زائو را به بستر مى‏برند و مى‏خوابانند. در سه روز اول پس از وضع حمل فقط به او غذاى گیاهى مى‏دهند که با شکر و چربى مخلوط است و بسیار دقت مى‏کنند که سرما نخورد.

در گیلان با شروع زایمان تشت، آب جوش، پارچه تمیز، قیچى، کاسه روغن شربت‏هاى مقوى پر از تخم ریحان، آب‏نبات، لباس، قنداق، منقل، اسپند به‏خصوص اسپندى که از علم‏برى‏هاى محرم و صفر و روز چهارشنبه آخر سال فراهم شده بود آماده مى‏کردند و با شروع زایمان در مجمعه مسى تکه‏اى حصیر و در دو طرف آن شش خشت قرار مى‏دادند. درد که شدید مى‏شد آهسته به تن زن روغن مى‏مالیدند بعد او را چمباتمه روى خشت‏ها مى‏نشاندند. زنى در مقابل مى‏نشست که زائو دست در گردنش مى‏کرد و زور مى‏زد ماما نیز براى گرفتن بچه در پشت سر زائو مى‏نشست.

درمانهای سنتی و عامیانه برای اصلاح دیرزایى‏

دلاواله مى‏گوید در زیزوان نزدیک فسا خانم حامله‏اى از ساربان ما خواهش کرد او را از زیر یکى از شترهایش عبور دهد چون درد زایمان را احساس مى‏کرد.

در میبد زنى که از زمان زایمانش گذشته باشد از زیر پل عبور مى‏دهند و اگر در دوره باردارى گوشت شتر خورده باشد او را از زیر شکم شتر عبور مى‏دهند.

تدابیر عامیانه و سنتی تولد زودهنگام‏

در ترکمن صحرا کودکانى که چند روز یا چند ماه قبل از موعد به دنیا مى‏آمدند توسط مادر یا یکى از بستگان از زیر سه‏پایه مى‏گذراندند. این کار هر روز یک‏بار و آن‏قدر ادامه مى‏یافت تا مجموع روزهایى که کودک زودتر به دنیا آمده با دفعاتى که از زیر سه‏پایه گذشته نه ماه و نه روز شود.

تدابیر عامیانه و سنتی برای آسان کردن زایمان‏

در لرستان براى آسان کردن درد زاییدن جوشانده گیاه خارگنم‏دونه (گیاهى است بوته‏اى، شبیه بوته هندوانه که برگى مثل برگ گاودانه دارد) به زنى که در حال زاییدن است مى‏خورانند.

در گیلان اسپند دود مى‏کردند. شمعى را که از امام‏زاده یا مکان مقدسى برداشته بودند مى‏افروختند. انگشتر عقیقى را که بر آن نام پنج تن آل عبا حک شده بود در انگشت زن سخت‏زا مى‏کردند.

- چند کیلو برنج خوراکى خانواده را بر سر و شکم زائو مى‏ریختند. اگر روز بود مشتى از برنج را براى ماکیان خانه مى‏پاشیدند تا بخورند و دعا کنند که زائو آسان فرزندش را به دنیا بیاورد.

- از ملا فارغ‏نامه مى‏گرفتند و بر ران راست زائو مى‏بستند و کسى از باسوادان یا ملاى ده را به خانه مى‏آوردند تا در اتاق مجاور با صداى بلند سوره مریم را بخواند.

- به مؤذن پول مى‏دادند که در همان هنگام بر فراز گلدسته مسجد مناجات کند.

- لباس‏هاى نوزاد را مى‏جستند اگر دکمه‏هایش بسته یا بندک‏هایش گره خورده بود باز مى‏کردند. اگر روسرى بر سر زائو بود برمى‏داشتند.

- گوسفندى را براى قربانى کردن نذر مى‏کردند.

- موهاى زائو را به دهانش فرو مى‏کردند تا به او حالت تهوع دست دهد آنگاه با فشار ناشى از استفراغ نوزاد زودتر به دنیا مى‏آمد.

- یک صفحه قرآن را داخل کاسه آب مى‏کردند و آب را به خورد زن مى‏دادند. حدود چهل زرده تخم‏مرغ را درون کاسه‏اى هم مى‏زدند تا کشدار شود سپس مقدار کمى از آن را داخل مهبل زن زائو مى‏ریختند تا بچه بر اثر سر خوردن زودتر به دنیا بیاید.

- در روستاى بلسنبه رشت براى زن سخت‏زا کسى را خبر مى‏کردند تا مناجات بخواند.

- مناجات‏خوان به بالاى درخت یا تالار خانه مى‏رفت و مى‏خواند: درهاى امید بر رخم بسته شده، بگشاى خدایا که گشاینده تویى. الهى به خون گلوى حسین بگشاى خدایا که گشاینده تویى، یا اللّه یا مقلب القلوب، الهى به حق هشت و چارت بگشا، بگشاى! خدایا که گشاینده تویى. یا اللّه یا مقلب القلوب.

- هنگام زایمان براى آسان‏زایى یک نفر درحالى‏که پاى راست خود را روى شانه زائو گذاشته بود سوره مریم را مى‏خواند. یک عدد تخم‏مرغ را از گوشه بالاى در خانه به زمین مى‏انداختند.

گیاه پنجه مریم خشکیده را در ظرفى پر از آب مى‏گذاشتند تا با شکفتن آن زائو از درد زایمان فارغ شود.

تدابیر عامیانه و سنتی برای پیشگیری و درمان سخت‏زایى‏

در گیلان دختران نباید در اتاق زایمان حضور داشته باشند که زائو سخت‏زا مى‏شود و یا سخت‏زایى زائو به آن‏ها سرایت مى‏کند. اگر دخترى وارد اتاق مى‏شد براى رفع سخت‏زائى زائو دامن دختر را چاک مى‏دادند. زن حامله را هم به اتاق راه نمى‏دادند و باور داشتند ممکن است سخت‏زایى آنها به هم منتقل شود. اگر زن حامله در اتاق زایمان حضور مى‏یافت انگشت بزرگ پاى او را با باریکه‏اى از پارچه مى‏بستند و مى‏گفتند: درد تو مال تو درد زائو مال خودش. با این کار هیچ‏یک سخت‏زایى را از دیگرى نمى‏پذیرفت.

مردم میبد معتقدند زن حامله اگر طاق‏باز بخوابد یا دست بلند کند بچه در شکمش برمى‏گردد و زن هنگام زایمان دچار مشکل مى‏شود.

ارامنه اصفهان بر این باورند که زن حامله براى پیشگیرى از سخت‏زایى باید اگر با کسى قهر است آشتى کند.

در قزوین اگر زاییدن زن به طول بکشد، چنگ مریم (پنجه مریم) در آب زده به او مى‏دهند.

در دلیجان روده غربال (منظور شبکه غربال است که از زائده‏هاى زهتابى روده یا پوست گوسفند مى‏بافند) را سوزانده به بدن زن مى‏مالند.

در سیستان زنانى که دچار مشکل زایمان مى‏شدند سنگى که داراى اشکال گاو و شتر بود و ساربان‏ها داشتند مى‏گرفتند و آن را در آب مى‏انداختند و آب آن را مى‏خوردند.

در میبد براى رهایى از این وضع بر این باور بودند که اگر آب هندوانه به زائو بدهند روى‏ سر بچه مى‏ریزد و مى‏آید.

در بافق زنى که در زایمان دچار مشکل مى‏شد:

1. شوهرش به بالاى پشت بام مى‏رفت و گردو یا دمى (دامى نخ) به پایین مى‏انداخت.

2. چادر زن زائو را به مسجد مى‏بردند و پهن کرده روى آن دو رکعت نماز مى‏خواندند. در قزوین لباس بچه را وارونه مى‏کنند، یا چادر زائو را به گرو مى‏گذارند.

در اصفهان:

- برکت سفره که نان یا مرغ قربانى شده و نظایر آن است به شکمش مى‏بندند.

- چادر سیاهى از زائو را به گرو گذاشته با پول آن خرما مى‏خرند و خیرات مى‏کنند.

- پنجه مریم را در آب مى‏اندازند.

- شوهر آب در دامن خود ریخته به او مى‏خوراند.

شیوه های سنتی و عامیانه زایمان

در میبد یک سینى لب کنگره‏اى مسى که داخل آن یک کهنه با لایى زیاد به نام لنده مى‏گذاشتند، زائو سرپا در سینى مى‏نشست و به یک نفر که روى کرسى در مقابل او نشسته بود، تکیه مى‏داد. وقتى سر بچه پیدا مى‏شد، ماماچه به آرامى او را مى‏گرفت و مى‏کشید. بعد ناف بچه را مى‏برید و لباس به تن او مى‏کرد.

در خراسان یک سینى پر از خاکستر و هشت عدد خشت براى زائو مى‏آوردند، پارچه سفیدى روى خاکستر مى‏کشیدند و خشت‏ها را چهار به چهار به فاصله سى سانتى‏متر در دو طرف سینى روى هم مى‏گذاشتند. زائو روى خشت‏ها مى‏نشست. یک کرسى نیز در جلوى او قرار مى‏دادند که زنى به عنوان پیش‏نشین روى آن مى‏نشست. زائو دو دست را بر شانه‏هاى پیش‏نشین مى‏گذاشت و با آرنج‏هاى خود به او تکیه مى‏داد. ماما هم که پس‏نشین بود کف دست‏هاى خود را با روغن بادام یا روغن زرد چرب مى‏کرد و مدت چند دقیقه شکم زائو را مالش مى‏داد تا اگر بچه در شکم زائو به حالت غیر طبیعى قرار گرفته باشد به وضع عادى و طبیعى درآید. پس از انجام این عمل حوله یا دستمالى را گرم مى‏کرد و چند بار به دور کمر زائو مى‏گذاشت و برمى‏داشت تا خون در اطراف شکم و رحم زائو به جریان بیفتد و وضع حمل را تسریع کند. براى آنکه درد زائو شدت پیدا کند و زودتر فارغ شود، یک کاسه جوشانده از گل‏گاوزبان و تخم شبت (شوید) درست مى‏کردند و قدرى نبات هم در آن مى‏ریختند و به زائو مى‏دادند، اگر دردش پرزور نمى‏شد اندکى ریشه گل ختمى خبازى با عرق بیدمشک و شکر کف‏مال مى‏کردند و به وى مى‏دادند. همچنین عرق بیدمشک و شکر کف‏مال مى‏کردند و به وى مى‏دادند.

در یارند کاشان قابله وقتی با معاینه تشخیص مى‏داد که تولد نوزاد نزدیک است، مردان را از اتاق بیرون مى‏کرد. یکى از آن‏ها بالاى بام مى‏رفت و اذان مى‏گفت. قابله زن را به پشت مى‏خوابانید و کف دو دستش را بر روى پهلوى او مى‏گذاشت و به طرف پایین مى‏کشید تا بچه پایین بیاید. بعد او را روى چند خشت مى‏نشاندند و از او مى‏خواستند زور بزند، زن‏هاى مسن نیز به قابله کمک مى‏کردند. در اتاق زائو اسفند دود مى‏کردند و دعاى چهار قل مى‏خواندند. هنگامى که نوزاد به دنیا مى‏آمد قابله ناف او را با قیچى یا کارد مى‏برید و با نخ محکم مى‏بست. سپس انگشت شست دست را در دهان نوزاد کرده و فشار مى‏آورد و عقیده داشتند با این کار راه دهان نوزاد باز شده و براى شیر خوردن آماده مى‏شود. بعد ماما بچه را در تشتى با آب گرم مى‏شست و در پارچه پیچیده و کنار مادر مى‏گذاشت.

در روستاهاى کاشان یک سینى پر از خاکستر الک کرده و چند تکه پارچه در آن مى‏گذارند با دو بالش، و زائو پاها را روى بالش گذاشته، در سینى مى‏نشیند و قابله دو دستش را بر پهلوهاى او گذاشته و به طرف پایین فشار مى‏دهد تا بچه به طرف پایین بیاید. اگر پاى بچه به طرف پایین است استخوان رحم را که در وسط رحم قرار دارد مى‏شکند و جاى بچه را عوض مى‏کند و اگر دهانه رحم تنگ باشد براى بیرون آوردن بچه آن را پاره مى‏کند اما هیچ درمانى براى این آسیب‏ها نمى‏شناسند و معتقدند خودبه‏خود بهبود مى‏یابد. نوزاد که به دنیا آمد ناف او را قیچى کرده و بچه را در تشتى با آب گرم شسته و در پارچه‏اى تمیز مى‏پیچند. اگر بچه هنگام تولد در پرده سفیدى باشد آن پرده را پاره کرده بچه را بیرون مى‏آورند بر این باورند که اگر این پرده را به یک زندانى بدهند از زندان آزاد مى‏شود. در تالش تا لحظه‏اى که کودک به مهبل نزدیک نشده ماما در پشت و وردست او در مقابل زائو مى‏نشیند، اما همین که سر کودک به دهانه مهبل نزدیک شد ماما در مقابل زائو مى‏نشیند و در صورت لزوم از دست‏هاى خود به منظور سریع و سالم به دنیا آوردن کودک استفاده مى‏کند.